Nhật Bản hiện đang đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất trong lịch sử khi tốc độ già hóa dân số của nước này đang gia tăng nhanh chóng. Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Kinh tế DTFA, thuộc tập đoàn Deloitte Tohmatsu, khoảng 29,3% dân số Nhật Bản hiện nay là người trên 65 tuổi, tỷ lệ cao nhất thế giới. Năm 2024, số trẻ sơ sinh tại Nhật Bản dự kiến sẽ chỉ còn khoảng 690.000 trẻ, lần đầu tiên giảm xuống dưới 700.000 kể từ khi chính phủ bắt đầu thu thập số liệu vào năm 1899. Tình trạng này đang đẩy lùi các dự báo trước đây về tỷ lệ sinh, dự kiến sẽ giảm đáng kể đến mức khó có thể hồi phục.

Chuyên gia kinh tế Charan Singh tại Ấn Độ nhận định rằng sự già hóa dân số tại Nhật Bản đang tạo ra những tác động nghiêm trọng đối với nền kinh tế. Khoảng 30% dân số Nhật Bản đã ngoài 65 tuổi, trong đó 10% trên 80 tuổi. Tình trạng này đã gây ra sự thiếu hụt lao động trầm trọng và dẫn đến sự sụt giảm của một số doanh nghiệp. Theo ông Singh, việc thiếu hụt lực lượng lao động đang làm ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của Nhật Bản, và nhập cư có thể là một phần của giải pháp giúp đất nước này vượt qua tình trạng này. Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng đã đưa ra một loạt các chính sách để khuyến khích gia tăng tỷ lệ sinh.

Tuy nhiên, Nhật Bản không phải là quốc gia duy nhất đối mặt với tình trạng già hóa dân số. Các quốc gia Đông Á khác, như Trung Quốc và Hàn Quốc, cũng đang phải đối mặt với những vấn đề tương tự. Những lý do như chi phí sinh hoạt cao, thu nhập giảm, môi trường sống không thuận lợi và không gian làm việc hạn chế đã khiến cho nhiều người trẻ cảm thấy “ngại kết hôn” hay “ngại sinh con”. Bên cạnh đó, trách nhiệm nuôi dưỡng và chăm sóc con cái chủ yếu vẫn được giao cho phụ nữ, điều này tạo ra những khó khăn lớn trong việc cân bằng giữa cuộc sống gia đình và công việc, cũng như thăng tiến trong sự nghiệp.

Tại Hàn Quốc, một số người trẻ cho rằng môi trường làm việc hiện nay không thuận lợi cho những bà mẹ muốn nghỉ chăm sóc con cái khi cần. “Chắc chắn sẽ có trường hợp con tôi bị ốm và tôi phải rời cơ quan để chăm sóc, nhưng với môi trường làm việc hiện nay, phụ nữ không thể cứ rời khỏi công ty bất cứ khi nào họ muốn,” một phụ nữ chia sẻ. Các vấn đề này khiến cho tỷ lệ sinh tại các quốc gia này tiếp tục giảm, dẫn đến những lo ngại về tương lai.

Trong nỗ lực đảo ngược tình trạng tỷ lệ sinh thấp, các chính phủ trong khu vực đã thực hiện một số chính sách hỗ trợ. Chính phủ Hàn Quốc đã công bố kế hoạch thành lập một bộ chuyên trách về chiến lược dân số, nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng nhân khẩu học của đất nước. Trong khi đó, Chính phủ Singapore đã gia tăng thời gian nghỉ thai sản có lương lên tới 4 tuần và khuyến khích các doanh nghiệp tạo điều kiện làm việc linh hoạt hơn để cha mẹ có thể dễ dàng cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình. Còn tại Nhật Bản, Chính phủ đã triển khai các chính sách nhằm cung cấp thêm kinh phí cho việc nuôi dạy trẻ em, xây dựng thêm các cơ sở chăm sóc trẻ em và hỗ trợ các gia đình.

Tuy nhiên, việc tăng tỷ lệ sinh không thể giải quyết ngay lập tức tình trạng thiếu hụt lao động trong ngắn hạn. Do đó, Nhật Bản đã mở rộng chính sách nhập cư, cho phép số lượng lao động nước ngoài vào làm việc tại Nhật Bản tăng mạnh. Mới đây, Nhật Bản đã ghi nhận kỷ lục 2 triệu lao động nước ngoài vào năm 2024 và có kế hoạch tiếp tục đón nhận khoảng 800.000 lao động nước ngoài trong 5 năm tới. Chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp bù đắp sự thiếu hụt lao động, đồng thời thúc đẩy nền kinh tế Nhật Bản phát triển bền vững trong tương lai.

Những vấn đề về già hóa dân số đang đặt ra thách thức lớn đối với các quốc gia Đông Á, và không có giải pháp đơn giản để giải quyết. Tuy nhiên, với các chính sách và chiến lược đúng đắn, những quốc gia này có thể vượt qua khó khăn và duy trì sự phát triển ổn định trong những năm tới.

Đọc thêm:

Hàng hóa phái sinh là gì? Tìm hiểu cách đầu tư hàng hóa sinh lời