Trong vài tháng qua, Tổng thống Mỹ đã làm được điều mà nhiều thập kỷ chỉ trích và gây áp lực không làm được: phá vỡ cấu trúc của OPEC. Vấn đề là — một OPEC tan rã có thể là thảm họa không chỉ cho tổ chức này, mà cả cho chính nước Mỹ.

Ít tháng trước, không ai nghĩ điều này có thể xảy ra nhanh đến vậy.

OPEC — tổ chức kiểm soát nguồn cung dầu toàn cầu suốt hơn 60 năm, từng là "ác nhân" số một trong mọi bài phát biểu của Trump về giá xăng — đang trên bờ vực tan rã. Không phải vì thị trường. Không phải vì cạnh tranh từ dầu đá phiến Mỹ. Mà vì một loạt quyết định quân sự và địa chính trị táo bạo, nhanh chóng, và có lẽ — chưa được tính toán đủ kỹ về hậu quả dài hạn.

Từ Caracas Đến Hormuz: Hai Đòn Thay Đổi Tất Cả
Câu chuyện bắt đầu ở Venezuela tháng 1 năm nay, khi Mỹ thực hiện cuộc can thiệp chớp nhoáng, lật đổ Maduro và đưa về một chính phủ thân Washington. Chính quyền Trump nhanh chóng tiếp quản ngành dầu khí Venezuela, chuyển hướng phần lớn xuất khẩu về Mỹ và mở cửa cho các công ty phương Tây vào khai thác trữ lượng dầu khổng lồ của quốc gia này.

Venezuela — thành viên sáng lập OPEC năm 1960 — sản xuất chưa đến 1 triệu thùng/ngày sau nhiều thập kỷ quản lý yếu kém và trừng phạt. Nhưng với dòng vốn mới đổ vào, sản lượng được kỳ vọng phục hồi mạnh. Và dù Trump không phản đối Venezuela ở lại OPEC về mặt hình thức, rất khó tưởng tượng Caracas sẽ tuân thủ hạn ngạch sản xuất của khối khi Washington đang kiểm soát chặt chẽ ngành năng lượng nước này.

Đó mới chỉ là đòn đầu tiên. Đòn thứ hai mới thực sự mang tính hủy diệt.

Ngày 28/2, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran kéo theo một chuỗi phản ứng domino mà không ai trong OPEC có thể kiểm soát. Tehran phong tỏa Eo biển Hormuz chỉ vài giờ sau đòn đầu tiên — nhốt khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu bên trong vùng Vịnh. Trong 40 ngày giao tranh, hàng chục cơ sở năng lượng trên khắp vùng Vịnh bị tấn công: tàu chở dầu, mỏ dầu khí, nhà máy lọc dầu, đường ống, kho chứa.

Kết quả: khoảng 10 triệu thùng/ngày bị cắt khỏi nguồn cung toàn cầu. Saudi Arabia và UAE phải chuyển hướng một phần sản lượng sang các cảng ngoài Vịnh — nhưng không đủ để bù đắp.

Và điều quan trọng hơn: OPEC mất đi thứ khiến nó có giá trị — khả năng điều tiết thị trường. Bốn trụ cột truyền thống của khối — Saudi Arabia, UAE, Kuwait và Iraq — đột nhiên không còn tuyến xuất khẩu chính, không còn linh hoạt vận hành, không còn công suất dự phòng có thể sử dụng được. Họ trở nên bất lực trước cú sốc dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử.



UAE Ra Đi: Dấu Chấm Hết Mang Tính Biểu Tượng
Tuần trước, UAE — nhà sản xuất lớn thứ tư của OPEC — chính thức rời khỏi tổ chức sau 60 năm thành viên. Quyết định này diễn ra ngay sau cuộc khủng hoảng Hormuz và phản ánh một thực tế rõ ràng: OPEC không còn đủ sức mạnh để UAE phải chịu ràng buộc về hạn ngạch sản xuất thêm nữa.

Trump hoan nghênh sự kiện này, gọi đó là "tuyệt vời" và cho rằng nó sẽ giúp đẩy giá dầu xuống thấp hơn.

Điều đáng chú ý nhất trong cuộc họp OPEC+ tuần rồi không phải là thông báo tăng hạn ngạch lý thuyết — mà là sự vắng mặt của UAE. Đó là khoảnh khắc tổ chức nhận ra mình vừa mất đi thành viên quan trọng, và không có cách nào kéo họ trở lại.

Về con số, ảnh hưởng của OPEC trên thị trường dầu toàn cầu đã giảm từ đỉnh 50% sản lượng thế giới thập niên 1970 xuống 35% năm ngoái — và chỉ còn 26% vào tháng 3 năm nay sau khi Hormuz đóng cửa. Đây là mức thấp nhất trong lịch sử khối.

Nghịch Lý: Tại Sao Giết OPEC Có Thể Là Sai Lầm?
Đây là phần mà nhiều nhà phân tích lo ngại nhưng ít người nói thẳng.

OPEC, dù bị chỉ trích là cartel và công cụ giữ giá cao, thực ra đã đóng vai trò là "bộ giảm xóc" quan trọng nhất của thị trường dầu toàn cầu trong hơn 60 năm.

Khi khủng hoảng COVID-19 nổ ra tháng 4/2020, giá dầu rơi xuống mức âm lịch sử. Chính Trump — người vừa chỉ trích OPEC vài tháng trước — đã gọi điện cho Thái tử Saudi Mohammed bin Salman và thúc ép cắt giảm sản lượng để cứu ngành dầu đá phiến Mỹ khỏi sụp đổ. Trong vài ngày, OPEC+ thông báo cắt giảm lớn nhất trong lịch sử.

Không có OPEC, cú đỡ đó sẽ không có.

Ngành dầu Mỹ hiện là lớn nhất thế giới về sản lượng — nhưng nó vận hành theo cơ chế thị trường, không theo mệnh lệnh nhà nước. Mỹ không có tương đương công suất dự phòng của OPEC để can thiệp khi thị trường mất cân bằng. Khi giá quá thấp, các công ty Mỹ tự giảm khoan — nhưng không nhanh và không có phối hợp đủ để ổn định thị trường. Khi giá quá cao, họ tăng sản lượng — nhưng cũng không nhanh bằng OPEC mở van dự phòng.



Không có OPEC, thị trường dầu sẽ biến động nhiều hơn, không ít hơn. Các chu kỳ bùng nổ–suy sụp sẽ sâu hơn và thường xuyên hơn. Chi phí vận hành của các công ty dầu sẽ cao hơn. Và cuối cùng, giá xăng tại các trạm bơm — thứ mà Trump muốn giảm — có thể sẽ cao hơn và bất ổn hơn trong dài hạn.

Nghịch lý là ở chỗ đó: Trump muốn giá dầu thấp, nhưng việc phá vỡ cơ chế duy nhất có khả năng kiềm chế giá dầu trong khủng hoảng có thể dẫn đến điều ngược lại.

OPEC Chưa Chết — Nhưng Sẽ Không Còn Như Trước
Sẽ là quá sớm để tuyên bố OPEC kết thúc hoàn toàn. Riyadh gần như chắc chắn sẽ cố gắng ổn định lại tổ chức trong những tháng tới, và có thể dựa nhiều hơn vào liên minh với Nga trong khuôn khổ OPEC+.

Nhưng về mặt chính trị, cuộc chiến Iran đã để lại những vết thương sâu khó lành. Iran ném bom cơ sở hạ tầng năng lượng của chính các thành viên OPEC — đặc biệt là Saudi Arabia. Iran đóng cửa Hormuz — điều mà trước đây không ai nghĩ có thể xảy ra. Những vết rạn nứt đó trong nội bộ khối có thể mất nhiều năm để hàn gắn, nếu có thể.

OPEC như thế giới từng biết — đã không còn. Câu hỏi bây giờ là: thứ thay thế nó sẽ là gì?

Chuyện Không Chỉ Của Trung Đông
Với Việt Nam, sự tan rã của OPEC mang đến cả rủi ro lẫn cơ hội.

Rủi ro rõ ràng nhất: giá dầu bất ổn hơn trong dài hạn đồng nghĩa với chi phí nhập khẩu năng lượng khó lường hơn, lạm phát nhập khẩu khó kiểm soát hơn, và rủi ro vĩ mô cao hơn cho nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu và nhiên liệu nhập khẩu.

Cơ hội ít được nhắc đến hơn: trong một thế giới mà Mỹ đang nổi lên như nhà sản xuất và xuất khẩu dầu khí lớn nhất, và Trung Đông đang bất ổn hơn — các quốc gia như Việt Nam có thể có thêm lựa chọn về nguồn cung và cấu trúc đàm phán năng lượng.

Nhưng câu hỏi căn bản nhất vẫn là: ai sẽ đóng vai trò "bộ giảm xóc" của thị trường dầu toàn cầu khi OPEC không còn đủ sức làm điều đó?

Cho đến nay, chưa có câu trả lời. Và thị trường đang phải trả giá cho sự thiếu vắng đó bằng mức biến động giá chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ.

Trump có thể đã giành chiến thắng chiến thuật. Nhưng ván cờ năng lượng toàn cầu dài hạn — vẫn còn đang được chơi.

Bạn đánh giá thế nào về vai trò của OPEC — tổ chức này là "kẻ thù" của người tiêu dùng hay là "bộ giảm xóc" cần thiết cho thị trường năng lượng? Và Việt Nam nên định vị chiến lược năng lượng thế nào trong bối cảnh mới này? Chia sẻ góc nhìn bên dưới.

Bài viết tổng hợp và phân tích dựa trên các nguồn Reuters, IEA và dữ liệu thị trường năng lượng quốc tế. Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656